Het facebook-experiment (zie onder andere hier en hier), is halverwege. Studenten verrassen me in toenemende mate met de manier waarop ze de groep gebruiken. Toegeven, de harde kern in beide groepen is klein – maar deze studenten weten elkaar en mij tussen de bijeenkomsten veelvuldig te vinden met de kleine en de grote vragen die ze stellen.

Ik wil nu met beide – gehele – groepen een pas op de plaats maken. Doen we de goede dingen, en doen we de dingen goed? Dit vanuit het brede perspectief van de bs-begeleiding, met facebook als middel. Over dit twijfel ik nog wel een beetje, omdat de hele wereld er bij te halen is. Misschien toch nog een keer terug naar doelen?

Om de tijd tijdens de bijeenkomsten niet aan (‘weer’) praten over facebook te besteden, maak ik een (digitaal) vragenlijstje. Deze blog gebruik ik om een grof ontwerp van de vragenlijst te maken.

Hoofdonderwerpen zijn wat mij betreft

• bs-begeleiding als geheel (verwachtingen vooraf en visie op functie, verwachtingen over eigen rol, verwachtingen over rol medestudenten, verwachtingen over rol docent, mening over huidige praktijk ten aanzien van eigen rol en inzet, rol en inzet medestudenten, rol en inzet docent);
• facebook als middel in begeleiding (waarom participeer je wel/niet, mening over het middel in relatie tot geen middel/ e-mail/ blackboard – ervaren gebruiksvriendelijkheid en mogelijkheden);
• interactie en feedback – wat zijn momenten waarop je iets geleerd hebt vanuit de bs-begeleiding, waarom en wat was dit dan?
• ……..

De term had ik  al regelmatig voorbij zien komen, maar het vroeg om een luie maandagavond voor de tv om het kwartje werkelijk te laten landen. ‘Flipping the classroom‘ werd gepresenteerd als kans om het rendement van leren te vergroten, en recht te doen aan verschillende leervoorkeuren in de groep. De mogelijkheden van internet worden ingezet om bijvoorbeeld theorie te presenteren, zodat de tijd in de klas gebruikt kan worden voor samenwerking, verwerking en verdieping. Dat is nog eens activerende didactiek.

Mede door het enthousiasme van Jelmer Evers is mijn interesse gewekt. Hij wijst op de creatieve mogelijkheden die het beroep van docent biedt en (oh!) wat ben ik dat met hem eens.  Kansen te over om je onderwijs uitdagend te maken en het voor jezelf uitdagend te houden. Wat mijn eigen onderwijs betreft zie ik mogelijkheden tot flippen in zowel onze bachelor als onze masteropleiding. Waar ik benieuwd naar ben is…… hoe te beginnen?

In Nederland is er een wikispaces community onder de naam ‘Flip de Klas’. De website helpt de beginner op weg;  je vindt er een stappenplan en verwijzingen naar tools voor screencasting. Mijn eigen stappenplannetje zou er als volgt uit kunnen zien:

• kiezen van een onderwijsonderdeel en onderwijsinhoud;
• (afhankelijk van het onderdeel) kijken of ik collega’s in beweging kan krijgen om mee te doen;
• een breed lesplan maken: wat flippen we, en wat willen we met studenten op de hogeschool doen?;
• zoeken naar interessant, al bestaand digitaal materiaal voor de te flippen onderdelen;
• vaststellen welk eigen materiaal we willen maken en uit welke al bestaande bronnen we daarvoor kunnen putten;
• een script schrijven voor het filmpje/ de filmpjes (duur 5-10 minuten);
• aan de slag met de verschillende mogelijkheden tot screencasting;
• materiaal beschikbaar stellen voor studenten en…. aan het werk.

Het eerste deel van het laatste punt puzzelt me misschien nog wel het meest. Hoe en waar organiseer je de verschillende typen content en opdrachten op een overzichtelijke manier voor studenten?

Laat ik nog even weg blijven van de organisatorische vraagstukken, en eens gaan onderzoeken of ik zelf tot een instructiefilmpje kan komen. Het eerste dat bij me opkomt, is om een filmpje te maken over het maken van een lesvoorbereiding, een onderdeel in ons curriculum waar alle bachelorstudenten mee te maken krijgen. Mooie ingang om in ieder geval de techniek te leren kennen.

Vandaag bezocht ik op uitnodiging van één van mijn studenten in beroepssituatie 4 (“organiseren en faciliteren van vormen van nieuw leren”) basis- en middelbare school ‘De Kampanje’ in Amersfoort. De student haalde me op van het station en in een grote bus hobbelden we over een bospad door de grootste plassen regenwater die ik in tijden zag.

De toegangsweg paste in bijzonderheid goed bij de school. Op de website  en via @De_Kampanje had ik al wat meer gelezen over het Sudbury Valley principe, het onderwijsconcept van de school. ’De Kampanje’  gaat ervan uit dat “iemands karakter en persoonlijkheid bepalend zijn voor succes in het leven. De schoolomgeving is erop gericht om ontwikkeling van vertrouwen, zelfstandigheid, creativiteit, volharding en verantwoordelijkheid mogelijk te maken.”

In de praktijk leidt dit tot een werkwijze die lijkt op die van Iederwijs : leerlingen op ‘De Kampanje’ bepalen zelf wat ze leren, wanneer ze leren en hoe ze leren. Sudbury Valley  onderscheidt zich van Iederwijs door uit te gaan van democratische principes in plaats van de voor Iederwijs leidende sociocratische principes. Dit betekent bijvoorbeeld dat ‘De Kampanje’ werkt met een ‘Juridisch Comité’ waarin leerlingen gedrag bespreken  dat het vertrouwen in en de veiligheid op de school verstoort. Het kan hierbij gaan om het gedrag van leerlingen én stafleden. Juist dit is volgens één van de stafleden die ik sprak   voorwaardelijk voor het leren van de leerling: het waarborgt de veiligheid en zorgt ervoor dat er regels gesteld worden die door alle betrokkenen gedragen worden.

Het onderwijs dat ‘De Kampanje’ biedt is niet onomstreden. De onderwijsinspectie heeft na een onderzoek geconcludeerd dat ‘De Kampanje’ geen school is in de zin van de leerplichtwet. Ouders die hun kinderen naar ‘De Kampanje’ laten gaan zijn strafbaar wegens het niet voldoen aan de eisen van deze wet. Tegelijkertijd is het volgende op de website van de school te vinden: “onze school heeft sinds begin augustus 2010 de experimenten status. Dit biedt de school de komende 10 jaar de mogelijkheid om van het Sudburyonderwijs ook in Nederland een volwaardige, toegankelijke en geaccepteerde vorm van onderwijs te maken“. Hoe deze twee ‘perspectieven zich tot elkaar verhouden, weet ik momenteel niet.

Goed, terug naar ons bezoek. De student, twee stafleden en ik bespraken  de mogelijkheden om bij ’De Kampanje’  aan de competenties van beroepssituaties 4 en 5 te werken. De gastvrijheid, het enthousiasme, de professionaliteit en de visie op leren en begeleiding van leren van de stafleden raakten me, samen met de motivatie van mijn student. De staf was duidelijk over de werkwijze van de komende weken, ze verwachten van onze student hetzelfde als van hun leerlingen: volledige zelfverantwoordelijkheid en stevige zelfreflectie. Daarbij werd heel helder op tafel gelegd dat ’De Kampanje’ zich niet aan past aan de wensen van de hogeschool: met elkaar kiezen voor een stage,  is met elkaar kiezen voor de werkwijze van Sudbury.

Terug in het busje bekende de student me het wel spannend te vinden. Welke meerwaarde zou zij kunnen hebben voor de leerlingen, hoe zou het zijn om niet vanuit autoriteit te sturen maar alleen maar te volgen, hoe zouden de leerlingen uberhaupt op haar reageren? Zouden er genoeg mogelijkheden zijn om haar compenties te ontwikkelen, bewijsmateriaal te verzamelen? Op mijn beurt vertelde ik het als begeleider ook spannend te vinden. Tijdens dit bezoek had ik al even in de spiegel van mijn eigen oordelen kunnen kijken en me gerealiseerd dat ik een mening heb over en duizend vragen bij kinderen die met 10 jaar nog niet kunnen lezen. Wanneer ik me daarnaast verplaats in de stafleden realiseer ik me dat het werkelijk volgen van kinderen (mensen) en hun interesse en motivatie niet iets is dat in mijn dagelijks repetoire zit. Soms weet ik namelijk véél beter wat goed is voor iemand dan die persoon zelf. Een schurende constatering, omdat ik vaak graag wat meer zou willen kunnen volgen.

Maar, uiteraard: waar een wil is - is een weg. Dit ‘volgen’ zal ik direct kunnen oefenen op deze student. Haar traject gaat anders zijn dan dat van anderen. Om te zorgen dat het ook in de formele lijn (lees: de lijn van de studiepunten) een succes wordt, is het belangrijk om betrokkenheid te creeen in ons team van collega’s. De student en ik hebben afgesproken  dit samen op te pakken. We zijn als Stoas Hogeschool  in ieder geval al van harte uitgenodigd door ‘De Kampanje’ om het leren zelf te komen ervaren.

We zijn inmiddels een paar dagen verder en er is voorzichtige activiteit in de “group” te bespeuren. Een tweede begeleidingsgroep (beroepssituatie 2/3 – didactiek) heeft aangegeven met facebook te willen werken, ook voor hen heb ik een groep aangemaakt.

Verder ben ik wat dieper in het fenomeen ‘privacy’ gedoken. Dit na een gesprek met een student die vanwege prive-omstandigheden op geen enkele manier via internet te traceren wil zijn. Ook een fake-account (eventueel door mij aangemaakt) is voor deze student geen optie. De beweegredenen hierachter kan ik alleen maar respecteren, en het gesprek dat we voerden, maakt me bewuster van het feit dat  aanwezigheid op social media niet voor iedereen een vanzelfsprekendheid is. Dus toch de nieuwe mogelijkheden van Blackboard nog maar eens onderzoeken.

Mijn eigen privacy op facebook heb ik inmiddels ook wat beter in de hand. Dit door

1. studenten zelf de “group” aan te laten maken en te vragen mij toe te voegen, ik hoef dan maar één keer “friend” te worden (je kunt uiteraard ook zelf de groep aanmaken, één student waarmee je “friend” bent toevoegen en vervolgens die student de andere studenten laten uitnodigen);
2. te werken met “lists”. Aan elke “friend” die je toevoegt, kun je met “lists” (klikken op jouw knop “friends” bij die bepaalde persoon) een kenmerk dat de toegang tot jouw profiel bepaalt. Door te werken met het kenmerk “restricted” zorg je ervoor dat iemand jouw statusupdates en interactie met anderen niet ziet. Wel is het voor die persoon mogelijk om contact met je te leggen via berichten op je wall of in je privé-box.

Aansluitend bij bovenstaande wil ik het gesprek met een collega dat ik voerde aanhalen. Zij gaf aan dat er in de vorige organisatie waar zij werkte, gesproken is over de toegang die docenten studenten/leerlingen mogen geven tot hun facebook profiel. Conclusie van die gesprek was dat docenten sterk geadviseerd werd een privé-account voor hun eigen familie/vrienden aan te houden, en een school-account voor studenten/leerlingen. Ik begrijp de overwegingen, maar denk tegelijkertijd dat ik die beslissing heel goed zelf kan maken, en dat ik behoefte zou hebben (heb) aan het vertrouwen van mijn organisatie dat ik de juiste afwegingen maak in het omgaan met sociale media.

Na eerder twitter ingezet te hebben ter voorbereiding van toetsafname, wil ik dit semester de mogelijkheden van Facebook gebruiken om de begeleiding van studenten in beroepssituatie 4 (“organiseren en faciliteren van nieuwe vormen van leren”)  te versterken. Hiervoor gebruik ik een “group” waartoe vooralsnog alleen de (maximaal 9) studenten uit mijn begeleidingsgroep toegang hebben.

Vorige semesters gebruikte ik het discussieform van Blackboard. Een aardige plek om documenten te plaatsen en van feedback te voorzien, een minder geschikte plek voor interactie rondom competentie-ontwikkeling. Bij mezelf bemerkte ik dat het bekijken van het forum alles behalve “gewoonte” was, en dat hetzelfde voor studenten gold. Email was vaak een snellere en eenvoudigere manier van communiceren. Daarbij  was er op het forum vooral 1-op-1 interactie tussen mij en een individuele student, en veel minder tussen studenten onderling. Uiteraard heeft dit ook te maken met de gekozen werkwijze, echter… ik denk dat Blackboard an sich een minder toegangelijke medium voor onze studenten is, om over het”sociale” nog maar even niet te spreken.

Door facebook te gebruiken wil ik:

• de afstand tussen studenten onderling verkleinen wat betreft het leren met en van elkaar;
• studenten actiever betrekken bij elkaars vraagstukken en producten;
• de begeleiding vanuit de hogeschool een meer doorlopend proces laten zijn. Vanaf de werkplek kunnen studenten makkelijk een vraag of dilemma posten, en hier ook van mij snel(ler) reactie op verwachten.

Ik zie hierbij voor mezelf vooral een rol als warmhouder (van de interactie) en feed up, feed back en feed forward gever. Studenten vraag ik om hun successen, zorgen en twijfels te delen, hun vragen te stellen, hun producten te delen en vooral ook op elkaar te reageren.

Het “waar” maken van deze wensen en rollen staat of valt natuurlijk met de bereidheid, verwachtingen en inzet van mijn studenten. Eén van mijn eerste vragen gaat dan ook zijn wat zij uit de “group” willen halen en wat dit in hun ogen van hen en mij vraagt. Dit om hun betrokkenheid te vergroten.

De pagina bestaat inmiddels, de eerste studenten hebben zich aangemeld. Positief vind ik de mogelijkheden om foto’s en documenten aan posts toe te voegen. Even wennen moet ik aan het feit dat studenten eerst vrienden met mij moeten worden voordat ik ze kan toevoegen. Hiermee krijgen zij buiten de “group” een kijkje in mijn persoonlijke leven. Wellicht dat dit maakt dat ik op termijn toch kies voor het splitsen van mijn ‘persoonlijkheden’ in een zakelijk en een privé-account.

Wat me tot slot tot nu toe verder opvalt is dat:

1. een student aangaf het een goed idee te vinden om op facebook te werken, zolang de “group” maar niet te benaderen zou zijn voor bijvoorbeeld vrienden/ familie (“dat ik dan iets zeg, en dat echt iedereen daar op gaat reageren”);
2. dat facebook niet voor alle studenten een vanzelfsprekendheid is. Sommige studenten gebruiken het liever niet vanuit privacy-overwegingen. Hier wil ik in gesprek met studenten de komende tijd meer over te weten komen. Om dergelijke studenten toch bij het proces te betrekken, adviseer ik ze een tijdelijk account onder een fakenaam aan te maken. Op deze manier kunnen ze toch meedoen, maar zijn ze voor het bredere facebook onzichtbaar. Hier dring ik mede op aan, omdat ik vind dat een docent-in-opleiding niet om de kansen en bedreigingen van sociale media heen kan. Het is immers onderdeel van de dagelijkse belevingswereld van hun toekomstige leerlingen.

Dit blog zal ik de komende tijd gebruiken om mijn ervaringen met en observaties tijdens dit experiment te delen.